Booms ve Bitner’in süreç maddesini pazarlama karmasına ekleme sebebi, insandan çok da farklı değildir.
Hizmet sektörü yeni doğmuştur ve pazarlama karması adapte olmak durumundadır.
Booms ve Bitnerin iddialarına göre hizmet ve ürün arasındaki en önemli ayırıcı (en azından pazarlama perspektifinde) hizmetin aynı anda üretildiği ve tüketildiği gerçeğiydi.
Hizmeti aldığınız süreç, mesela saçınızı kestirdiğiniz süreç, hizmet sağlayanın emeğinin ve kullandığı malzemenin hizmet süreci boyunca kullanılması gereği, bir üretim sürecidir.
Aynı şekilde saçınızı kestirdiğiniz bu üretim süreci, müşteri perspektifinde hizmetten faydalandığınız, yani tükettiğiniz süreçtir.
Felsefi bir yaklaşım ile hizmetin, üretim sürecinin tüketilmesi olarak tanımlanması dahi mümkündür.
Bahsettiğimiz şeyin ne anlama geldiğini biraz daha yakından inceleyelim.
Düşünün ki, üreticisiniz.
Üretim süreci sizin için doğrudan verim kavramı ile çağırışımlı olmak durumundadır.
Kullandığınız üretim yöntemi, üretim aşamaları ve depolama dahil tüm süreçleriniz her şeyden önce, verimli olmak zorundadır. Bir mühendis yaklaşımı söz konusudur.
Peki ya hizmet sağlayıcısıysanız?
Saç kesim örneğine geri dönelim.
Düşünün ki üretici kariyeriniz istediğiniz kadar iyi sonuçlanmadı ve pederin dükkanında berber olmaya karar verdiniz. Üretici geçmişiniz gereği hizmet sürecinizi göz önünde bulundururken malzeme kullanım oranınıza, hizmeti sağlama hızınıza ve kapasitenize odaklandığınızı varsayalım.
Bu mühendis yaklaşımı ile kullandığınız şampuan ve saç kesim süresinde rakiplerinize göre avantajlısınız.
Sonuç? Battınız.
Neden? Çünkü müşterinizin derdi en kısa ürede saçını kestirmek değil, iyi bir saç kesimi ile sonuçlanan tecrübeyi yaşayabilmek.
Aklınızda şu soru canlanıyor olabilir: “Yahu kim saç kestirmeye bir tecrübe yaşayacağım diye gider?”
Bu noktada bilmemiz gerekir ki insan, davranış bilimi gereği, çoğunlukla neyi neden tercih ettiğini bilmez.
Bu süreç içgüdüseldir.
Daha da net bir şekilde özetlemek gerekirse:
- Müşteri spesifik bir fayda alma amacı ile sağlayıcının hizmetini satın alır,
- Müşteri hizmet süreci boyunca bir tecrübe yaşar,
- Bu tecrübe olumlu bir tecrübe olursa insan doğası gereği, müşteri geçirdiği olumlu tecrübeyi sağlayıcının hizmeti ile bağdaştırır.
- Müşteri aynı faydaya tekrar ihtiytaç duyduğu zaman tercih yaptığında, aktif bilinci ile karar vermeden önce, içgüdüsel düzeyde aynı olumlu tecrübeyi yaşamak için sizi çoktan tercih etmiştir.
- Bu noktada tüm diğer faktörleri sabit tuttuğumuzda müşterinizi kaybettirecek olan şey, hizmetin sonucunun, tecrübesi ile tolere edilemeyecek kadar kötü olmasıdır.
Yani, sizin mühendis yaklaşımı ile optimum verim ile gerçekleştirdiğiniz saç kesimi, karşı mahallede müşterisinin saçını bir saatte kesemeyen Ahmet Amca’nın saç kesimine göre çok daha az tercih edilesidir.
Ne yapmalısınız?
Her akıllı iş adamının yaptığı şeyi, yani benchmark analizini gerçekleştirmek.
Ahmet amcanın dükkanına bir müşteri kılığında giderseniz, belki neden sizi alt ettiğini daha yakından görme şansınız olacaktır.
Ahmet Amca muhabbeti tatlı bir adam. Dükkanında mahallenin politik yatkınlığına uygun bir haber kanalı açık. Haberlerle ilgili muhabbet açıp goy goy yapmayı seviyor.
Saçınızı yıkarken suyun sıcaklığını ne sıcak ne soğuk tutuyor, saçınızı yıkarken masaj yaparcasına yıkıyor. Tarak saçınızı çekiştirmiyor ve yüzünüze düşen kesilmiş saçlar kaşıntı yapar yapmaz Ahmet Amcanın fırçası nazikçe yüzünüzü temizliyor.
Ahmet Amca’nın saç kesim sonucu sizin beklediğiniz kadar iyi değil. Ne kötü ne iyi. Ama dükkandan ayrılırken kendinizi rahatlamış ve gülümserken bulmadan da edemediniz.
Konuyu anladığınızı varsayıyorum.
Bu uydurma hikayemizdeki senaryo bir o kadar da gerçek. Hizmet sektöründe süreçlerinizde ilk önceliğiniz verim değil, müşteriye sağladığınız tecrübedir.
Müşterinize kısa ama sancılı bir süreç ile zaman kazandırmak değil, bitmesini istemediği bir süreç sağlayabilmeniz önemlidir.
Standardizasyon yapılırken, tüm hizmet süreçleri müşteri perspektifi ile değerlendirilmelidir. Hizmet sadece sağladığınız çıktı değil, aynı zamanda sağlama sürecinin tamamıdır.
Bir ürünün kalitesi satın almadan sonra ölçülebilir olsa da, hizmetin kalitesi, hizmet başladığı an ölçüme girer.
Pazarlamanın 4P’sinde bahsettiğimiz değer bazlı fiyatlandırma stratejisini hatırlayalım
Hizmet sektörünün belki de girişimciyi en çok cezbeden kısmı, sağladığınız tecrübe ile algılattığınız değerin maliyet ile ölçülememesidir.
Müşterinizi memnun etme düzeyinizde bir sınır yoktur. Sağladığınız memnuniyet talep, talep ise fiyat artışı ile kar marjınızı fişekler.